De Voor Elkaar Teams (VET) in de gemeente Deventer bestaan vijf jaar. Dat wordt gevierd met diverse activiteiten (14-17 april). Ivo Matser is naast lid van de Transformation Board van Salland United, bestuurder/directeur van Raster en bestuurlijk medeverantwoordelijk voor de Voor Elkaar Teams. Een gesprek met hem over de Voor Elkaar Teams en over het belang van het sociaal domein om onnodige instroom in de formele zorg te voorkomen. ‘We gaan in de wijk uit van wat er wel is, in plaats van wat er niet is.’
De Voor Elkaar Teams zijn de opvolger van de sociale wijkteams. De gemeente Deventer is daarbij de opdrachtgever en uitgevoerd door de samenwerking van vier organisaties: Raster, Solis, De Kern, MeeSamen. Waar staan de Voor Elkaar Teams nu bij het eerste lustrum? Is er reden voor een feestje?
‘Het is zeker reden voor een feestje. De Voor Elkaar Teans zijn smeermiddel in de wijken geworden. En daarmee heeft de gemeente wel voor een goede, maar niet voor de makkelijkste weg gekozen door de uitvoering ervan bij vier partijen neer te leggen. De vier samenwerkende partijen brengen een verscheidenheid van expertises samen en putten hier weer extra inzichten uit. Samenwerken is altijd lastig, maar de organisaties zijn inmiddels op elkaar ingespeeld zonder dat ego’s elkaar daarbij in de weg staan. Maar we kunnen nog veel van elkaar leren. Laat ik het zo zeggen: de Voor Elkaar Teams zijn een wortelstelsel in de maatschappij. We moeten de teams nu water geven, voeden en verder laten groeien. Zo kunnen we nog beter gevonden worden in de wijken. Maar het moet niet worden: kijk ons eens. We zijn bescheiden en dienend, maar kunnen onszelf wel iets meer laten zien.’
Wat is de missie van de Voor Elkaar Teams?
‘Wij geloven in het versterken van de kracht van inwoners en in de kracht van met elkaar. Iedere inwoner mag er zijn, kan meedoen en doet er toe in zijn/haar buurt, wijk of dorp. Zodat iedereen vanuit eigen keuzes, zelfstandig handelen en naar eigen vermogen, zich thuis voelt in Deventer. De Voor Elkaar Teams gaan uit van wat er al is, in plaats van wat er niet is. Inwoners kunnen elkaar helpen bij vragen/problemen/uitdagingen zodat er geen begeleiding door officiële (zorg)instanties meer nodig is. De Voor Elkaar Teams (35 fte) hebben een hele belangrijke signalerende functie in de wijk. Data wijst uit dat elke wijk eigen vragen heeft. Voor Elkaar Teams staat voor de kracht met elkaar: mensen die elkaar helpen in plaats van dat een officieel orgaan of instelling dat moet doen.’
De theorie is dat veel maatschappelijke problemen uiteindelijk tot een formele zorgvraag leiden. Kunnen Voor Elkaar Teams ervoor zorgen dat de instroom naar de formele zorg afneemt?
‘Het Integraal Zorgakkoord (IZA) ging vooral uit van een verbetering van de systeemwereld van de formele zorg (ziekenhuizen, huisartsen, verpleeghuizen…). De opvolger, het AZWA, wil nadrukkelijk het sociaal domein koppelen aan de formele zorg en het IZA. Er zijn veel onderzoeken die uitwijzen dat als je maatschappelijke problemen aanpakt op buurt- en wijkniveau er minder zorgvragen komen. Daarom zijn de Voor Elkaar Teams als bindmiddel ook zo belangrijk. Ze signaleren vragen en problemen en werken aan oplossingen. Voorbeeld. De fatbikes hebben ervoor gezorgd dat jongeren veel mobieler zijn. Bleven ze vroeger in de wijk, nu zijn ze in no-time via een appje of iets dergelijks ergens in de stad waar wat speelt. Het is heel belangrijk dat je als sociaal domein zicht hebt op dat soort ontwikkelingen om er iets aan te doen. Maar dat geldt ook voor preventie, polarisatie en inwonerparticipatie. Voor Elkaar Teams kunnen daar echt het smeermiddel voor zijn. Het wortelstelsel van de stad. Door het water te geven, wordt het vruchtbaarder. Je hoort wel eens zeggen: een ons meer welzijn in de stad, zorgt voor een kilo minder zorg. Of die getallen kloppen, weet ik niet, maar de kern ervan klopt. Een leefbare wijk, zorgt voor minder zorg.’
Waar moeten de Voor Elkaar Teams over vijf jaar staan?
‘We moeten dan zichtbaarder zijn, maar ook gegroeid zijn in volume en capaciteit. We moeten ook veel meer nog de verbinding maken met andere initiatieven in de wijk die er al zijn. Maar met de huidige middelen redden we dat niet. Als je met de ideeën uit het AZWA een transitie mede wilt bewerkstelligen, dan red je het met de huidige middelen niet. Als je meer wilt bereiken, moet je meer investeren. Buurten zijn gebaat bij samenhang. Momenteel zijn er erg veel initiatieven. Allemaal goed bedoeld en waardevol, maar ook gefragmenteerd. Ook daar kunnen we als Voor Elkaar Teams een bijdrage leveren aan de samenhang, vooral voor de inwoner.’
Wat geldt voor Voor Elkaar Teams, geldt ook voor Salland United. Door samenwerking matschappelijke en zorgvragen aanpakken. Zeker gezien het stuwmeer aan zorg dat ons te wachten staat met ook nog eens een arbeidsmarktvraagstuk. Je bent lid van de Transformation Board van Salland United. Hoe kijk jij aan tegen het samenwerkingsverband Salland United?
‘In onze lijven als inwoner, bestaan geen loketten. Maar het sociaal domein en de zorg zijn louter kolommen met loketten. Het is een systeemwereld. Het zijn verticale werelden, terwijl mensen “horizontaal” gericht zijn. Loketten zijn per definitie inefficiënt. Juist een initiatief als Salland United is er voor om dwarsverbanden te maken. Dat kun je niet als zelfstandige organisatie. De industrie en dienstensector hebben al ontdekt hoe je zuilen kunt afschaffen, nu de zorg en het sociaal domein nog. De systeemwereld in de zorg heeft al best stappen gemaakt in efficiënter werken. De grote klapper moet komen uit de verbinding van de zorg met het sociaal domein. En juist dan is iets als Salland United enorm belangrijk. Instroom werkt als een trechter: er komt veel vraag en dat moet ergens naar toe. Als je het horizontaler organiseert door de verbinding in dwarsverbanden en samenhang te maken, is die stroomt beter beïnvloedbaar en hopelijk komt er zo ook minder zorgvraag. Want Salland wijkt echt niet af van de rest van Nederland. Misschien in detail, maar overall hebben we ook hier te maken met een zorgaanbod en zorgvraag dat ons voor uitdagingen gaat stellen. Als Voor Elkaar Teams en sociaal domein hebben we denk ik ook een enorme belangrijke rol in zaken als polarisatie. Door echte aandacht te hebben voor mensen in de wijk, creëer je een tolerante maatschappij is mijn overtuiging.’
==
Hoera vijf jaar