In het afgelopen jaar heeft een aantal organisaties zich in de praktijktuin Ambulante Wet Zorg en Dwang gebogen over de vraag hoe deze wet ingezet kan worden in de thuissituatie. Aan de hand van het met elkaar bespreken van casuïstiek en het uitwisselen van kennis en ervaring is een richtlijn voor een werkwijze opgesteld. Ook is besloten het lerend netwerk in stand te houden en de proeftuin in projectvorm voort te zetten. Er zal aandacht besteed worden aan bewustwording en scholing in de thuiszorg, het gebruiken van ervaringsdeskundigheid van mantelzorgers en het zoeken naar verbreding richting de zorg voor verstandelijk gehandicapten.
Deze praktijktuin is door Actiz georganiseerd omdat bleek dat de implementatie van de Wet Zorg en Dwang ‘in de wijk’ niet goed van de grond kwam. Veel randvoorwaarden bleken nog niet op orde. ,,Zo was onduidelijk wie welke rol zou moeten vervullen”, licht Arie Berg toe. Hij was als Praktijk Verpleegkundig Specialist GGZ van Solis nauw betrokken bij de proeftuin. ,,Maar ook hoe de samenwerking en communicatie moest verlopen en hoe die zorg gefinancierd zou worden, was nog onduidelijk. Salland-United meldde zich voor de praktijktuin aan en werd een van de 6 deelnemers.”
Inzet op voorkomen of beperken ernstig nadeel
De Praktijktuin Salland koos ervoor om zich te richten op het ‘tenzij…’ Dat wil zeggen: het waar mogelijk veilig en verantwoord inzetten van onvrijwillige zorg thuis, ter voorkoming of beperking van ernstig nadeel en zo (gedwongen) opname te voorkomen. Het voorkomen of beheersen van crisissituaties bij dementie maakt hier onderdeel vanuit. Voor de aanpak van de problematiek werd zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij bestaande structuren en organisatievormen.
Lerend netwerk
Door bijeenkomsten van de expertisegroep en het lerend netwerk (veelal digitaal), werd snel inzicht verkregen in de aard en omvang van de problematiek in deze regio. Deze werkwijze zorgde er ook voor dat betrokkenen elkaar leerden kennen en konden vinden. ,,Dit leverde commitment op met de doelstelling van de Praktijktuin en met elkaar”, vertelt Arie. ,,Op basis van uitgeplozen casuïstiek werd gezocht naar omstandigheden en wetmatigheden die houvast kunnen bieden bij de aanpak ervan. Duidelijk werd dat crisissituaties bij dementie in de regel niet uit de lucht komen vallen. Vaak zijn er al signalen van omstanders of betrokkenen die kunnen wijzen op problemen in de toekomst. Op basis van literatuur, maar zeker ook van ervaringen en opinies binnen de expertisegroep, werd gezocht naar grip op die signalen.”
Programma met randvoorwaarden
Het resultaat is een programma aan de hand van vier situaties met als doel het voorkomen en beheersen van crisis bij dementie met eventuele inzet van onvrijwillige zorg thuis onder de Wet Zorg en Dwang. ,,Hiervoor zijn nu de randvoorwaarden op orde of in voldoende mate gereed om er dit jaar daadwerkelijk uitvoering aan te geven”, laat Arie weten. ,,Kernpunt vormt de inzet van het Ambulant Team Ouderen (ATO). Dit bestaat in de regio Deventer sinds een jaar en biedt huisartsen snelle consultatie van een Specialist Ouderengeneeskunde op indicatie aangevuld met een multidisciplinair team. Nieuw is hierbij een uitbreiding op indicatie met deskundigheid van buiten de V&V-sector. Zowel de psychiatrie, verslavingszorg, verstandelijk gehandicaptenzorg als het Bijzondere Zorg team van de gemeente participeren hierin.”
Aan de slag in 2023
Met de invoering van dit programma wordt een belangrijke stap gezet op een nog onontgonnen pad: de inzet van onvrijwillige zorg bij mensen met dementie thuis, om ernstig nadeel af te wenden en onnodige opname te voorkomen. Dit proces wordt actief ondersteund door Salland-United. Zo zal het lerend netwerk blijven bestaan, wordt ook na de Praktijktuin en projectvorm voortgezet, wordt aandacht besteed aan bewustwording en scholing in de thuiszorg, wordt verbreding gezocht naar de zorg voor verstandelijk gehandicapten en wordt ervaringsdeskundigheid van mantelzorgers hierin betrokken.
,,Dat is allemaal heel mooi”, vindt Arie. Maar hij heeft nog wel een ‘winstwaarschuwing’: ,,Pas in de praktijk, dus na een eerste jaar, zal het mogelijk worden om antwoorden te geven op eerdere vragen als: Kan onvrijwillige zorg thuis veilig en verantwoord worden ingezet? Is daarbij het stappenplan Wzd ook bruikbaar? Leidt inzet van bemoeizorg en onvrijwillige zorg tot vermindering van ernstig nadeel en gedwongen opname? Welke vormen van onvrijwillige zorg zijn daarbij toepasbaar en effectief? Al met al reden genoeg om de casuïstiek goed te beschrijven en te evalueren.”
Download het programma met de vier situaties: Bijlage WZD