‘Wat normaal was, ook weer normaal maken.’ Het was één van de take aways tijdens de bijeenkomst ‘Van zorg naar gewoon leven’, georganiseerd vanuit het project Langdurige Zorg Thuis (IJssel-Vecht en Midden IJssel/Salland United). Er waren meer take aways: ‘Waarom moeilijk doen als het makkelijk kan.’ … ‘De gekte van het systeem.’… ‘We moeten naar een samenleving die durft samen te leven. Daar is bestuurlijke lef voor nodig.’ En ook: ‘We moeten gewoon doen. Op z’n Sallands: KWW: kieken wat ut wordt.’
De overheidsopdracht (maar ook de roep uit de maatschappij) is wel helder. We moeten (om de zorg betaalbaar te houden) langer thuis blijven wonen. Maar in het complexe zorglandschap is dat zo eenvoudig nog niet. ‘Dé oplossing is er ook niet, maar elke aanzet gaat helpen’, zei Jackie van Beek (‘t Dijkhuis Bathmen en bestuurlijk trekker Vergrijzende Samenleving Salland United) bij de aftrap. En er zijn inmiddels genoeg ‘aanzetjes’. Zes organisaties ‘pitchten’ deze middag waar ze mee bezig zijn om zorg houdbaar te houden, hoe ze zorg proberen niet te institutionaliseren maar juist weer dicht bij de burger zelf probeert te brengen. Het Netwerk Palliatieve Zorg liet bijvoorbeeld zien dat er een Anton Riet-huis komt in Raalte voor palliatieve cliënten. Een huis net even anders dan een hospice om mantelzorg te ontlasten, maar met wel inzet van vrijwilligers. ZorgGroep Raalte liet zien hoe je samen met familie naar ‘Samenredzaamheid’ komt. Familie kan prima helpen bij het leveren van zorg en ondersteuning. ‘Maar de grootste hobbel zit meestal bij de medewerkers die familie niet durven te vragen of die denken dat familie-inzet niet mag vanuit het risicodenken in de zorg’, zei José Middelkamp van ZGR. Zorgverlener Vereen (regio Zwolle) zet weer in op het ‘huis van de wijk’ om zo intramurale opvang te voorkomen. Carinova probeert met opleidingen leefondersteuners te trainen en daarmee meer ruimte te geven in wat deze ondersteuners mogen doen bij mensen thuis. En Zorggroep NW Veluwe had het over woonzorgassistenten die opgeleid worden bij Landstede en Astrid Sneevliet van deze zorggroep zei ook dat VPT (volledig pakket thuis) geen verdienmodel mag zijn maar dat inhoud van zorg de basis moet zijn. En bij ’t Dijkhuis in Bathmen worden inmiddels de eerste VPT-cliënten thuis vanuit ’t Dijkhuis geholpen.
Normaal
Projectleider Langdurige Zorg Thuis en host van de bijeenkomst Marion Verhey, zag in de zes pitches wel een rode draad. ‘We zitten in de zorg vast in ingewikkelde modellen en systemen. We zijn vergeten dat het gaat om het dagelijks leven. Eenzaamheid is geen ziekte, maar we benaderen eenzaamheid inmiddels wel als een ziekte. Niet alle zorginstanties, maar de wijk is het mooiste product. De grote opdracht is: hoe kun je mensen ondersteunen en echt het gevoel te geven thuis te wonen en hoe kun je voorkomen dat mensen hun huis uit moeten. Hoe kun je als familie/mantelzorger helpen? Hoe ga je als zorgprofessional je werk weer leuk vinden? Daarvoor moeten we durven loslaten. Niet vanuit systemen denken. Geaccepteerde risico’s durven nemen. De zorg is nu enorm dichtgetimmerd.’ Frank Kodden (Vereen en co-partner van Marion Verhey bij IJssel-Vecht) vatte het in zijn slotwoord zo samen: ‘We zitten in het gekte van het systeem. We moeten naar een reset van onze maatschappij. We moeten terug naar wat normaal was, ook weer normaal te maken.’ Marion Verhey is het helemaal met hem eens: ‘We hebben een breed maatschappelijk debat nodig. Hoe maken we zorg simpeler, hoe krijgen we het gevoel van vroeger terug waarin we elkaar hielpen. Grappig: de discussie over familie die zorg verleent -een buurt die elkaar helpt in plaats van zorginstanties- zie je totaal niet in bijvoorbeeld de Turkse, Marokkaanse en Surinaamse gemeenschappen. Daar is het normaal om elkaar te helpen. Als je voor jezelf kookt, kun je ook voor de buurvrouw koken. We kunnen veel leren van andere culturen. De oplossingen zitten vaak niet in systemen, de oplossingen zitten in naar elkaar omkijken. De pitches vandaag laten ook zien hoe mensen intrinsiek de zorgvraag aanpakken. Niet vanuit het systeem maar vanuit de vraag die er bij cliënten is.’
Gewoon doen
Jackie van Beek pleitte daarbij bij haar slotoverwegingen voor ‘bestuurlijke lef’. Anderen zeiden: ‘Gewoon doen. KWW: Kieken wat ut wordt.’ En ook: ‘Het is pionieren en proberen.’ … ‘Waarom moeilijk doen als het makkelijk kan.’ Langdurige zorg en ‘van zorg naar gewoon leven’ heeft immers maar voor een deel met zorginstanties te maken, was de afdronk van de middag. De zorg van de toekomst gaat er anders uit zien dan nu. We hebben veel meer wijken, buurten en families/mantelzorgers nodig om dat gewone leven mogelijk te maken. Om wat normaal was, ook weer normaal te maken. Weg uit de gekte van het systeem en weer naar de menselijke maat van vroeger. Dat is een hobbelig pad, maar de pitches maakte duidelijk dat er al best veel gebeurt in de regio’s. Er is al een kleine reset in de samenleving zichtbaar. Of zoals Frank Kodden in zijn slotgedicht (mede dankzij ChatGPT) treffend stelde: ‘We moeten weer naar een samenleving die durft samen te leven.’
===
Het project Langdurige Zorg thuis is een samenwerking tussen Zilveren Kruis Zorgkantoor, Salland Zorgverzekeraar en ketenpartners in de regio’s Zwolle en Midden IJssel.
https://vanzorgnaargewoonleven.nl/
===
Afsluitende gedicht van Frank Kodden
Op weg naar gewoon leven
Wat is gewoon,
in een wereld die steeds beweegt?
Is het het ritme van het alledaagse,
of de ruimte om te zijn
zonder eerst te passen
in kaders die ooit bedacht zijn voor orde,
maar geen antwoord geven op het leven?
Zelf als het kan —
omdat autonomie geen luxe is maar een recht
Thuis als het kan —
omdat muren alleen mogen dragen, niet scheiden.
Digitaal als het kan —
waar het verbindt en niet vervangt.
De roep om anders is geen mode,
het is een echo van wat al leeft
in de rafelranden van het systeem.
We willen anders, moeten anders, maar vooral:
we herinneren ons dat het anders kan.
De kloof tussen de systeemwereld
en de wereld waar het werkelijk gebeurt is geen natuurwet —
het is een keuze.
En wat gebouwd is,
kan worden afgebroken.
Wat gescheiden is,
kan weer samenvallen.
Op weg naar gewoon leven
vinden we misschien wel iets buitengewoons: een samenleving
die weer durft te samenleven.