De cijfers rondom de toekomstige ontwikkelingen in de arbeidsmarkt binnen de zorg, zijn onrustbarend. Toch heeft directeur WGV zorg en welzijn, Irma van der Fluit, het idee dat nog niet overal de urgentie van wat op ons afkomt even sterk wordt gevoeld. ‘We kennen de cijfers, maar de vaart moet er wel inkomen.’ Toch is ze positief dat alle zorg- en welzijnsorganisaties én de maatschappij samen het geweldige transitievraagstuk rond de arbeidsmarkt in de zorg kunnen tackelen. ‘Alleen iets meer experimenteerruimte mag wel.’ En een terugkeer naar gemeenschapszin.
De cijfers van het ABF Research rapport zijn ronduit verontrustend. Zonder extra inspanningen komen we in 2034 liefst 36.300 medewerkers te kort om alle zorgvragen te kunnen beantwoorden. 440.000 GGZ-consulten kunnen niet meer worden gedaan. Door twee miljoen huisartsen bezoeken moet een streep, voor duizenden mensen is geen plek in verzorgingshuizen. En er is ook geen thuiszorg voor 19.000 mensen. Verder zien we een oververtegenwoordiging van 55+-ers in het arbeidsbestand van de zorg waardoor een grote uitstroom aanstaande is. Groot Salland wijkt daarbij niet veel af van het landelijke beeld.
Irma van der Fluit. Kortom: alarmfase 1. Wordt dat ook overal zo gevoeld in de regio?
‘Als ik om me heen luister, merk ik dat iedereen de cijfers wel kent. Maar ik hoor ook nog vaak: we redden het nog wel. Wie goed naar de cijfers kijkt, ziet dat we het op de manier zoals we het nu hebben georganiseerd, echt niet gaan redden op termijn. Er is echt een (zorg)transformatie nodig. Met meer disruptieve oplossingen. Nu al werkt 1 op de 6 mensen in de zorg. Als je naar de toekomstige zorgvraag kijkt, moet dat misschien naar 1 op 3. Dat kan gewoon niet omdat andere sectoren ook mensen nodig hebben. Kijk naar defensie bijvoorbeeld of techniek. Er moet iets gebeuren in onze sector. Dat aanjagen, is mede de taak van WGV zorg en welzijn.’
Wat moet er gebeuren? Hoe gaan we de uitdaging tackelen?
‘Onze zorg is enorm gemedicaliseerd. We moeten veel meer de focus gaan leggen op positieve gezondheid. Wat kunnen mensen wel. Veel onderzoeken laten zien dat er heel veel zorgvragen voortkomen uit zaken als eenzaamheid en schulden en dat die leiden naar een zorgvraag. Je moet zorgen dat mensen daar niet in terecht komen. Het is daarbij schaken op veel borden. Er is niet één oplossing. Technologie kan helpen de druk op de zorgprofessionals te verminderen. Er kan meer vraag van zorginstellingen naar het sociaal domein. Niet alles is een zorgvraag, soms zijn de vragen welzijn gerelateerd. We moeten veel meer doen aan de preventieve kant. En ook van de maatschappij als geheel wordt wat gevraagd. Niet alleen van mantelzorg en vrienden maar iedereen moet meer om zich heen kijken in de buurt. Waar ben ik goed in en kan ik daarmee de buurt helpen? Een terugkeer van gemeenschapszin. Burgerinitiatieven. Dat collectieve bewustzijn moeten we gaan organiseren. Er wordt van iedereen iets gevraagd.’
Wat is de rol van Salland United daarin?
‘Het is volstrekt duidelijk dat er een immense opgave ligt die niemand alleen op kan lossen. Daarom vind ik het ook zo mooi dat organisaties binnen Salland United elkaar vinden, bestuurders elkaar treffen en er vanuit Salland United (en ook WGV) verschillende projecten worden opgezet. Marktwerking past daar ook niet meer bij omdat je dan juist met elkaar gaan concurreren. Het gaat om samenwerken. Het is nu geven en nemen. Ik merk dat er in Salland echt een intrinsieke motivatie is om elkaar op te zoeken en te helpen.’
Als er een gevecht om personeel is, ben je niet bang dat organisaties medewerkers van elkaar af willen pikken? Je vist immers in dezelfde vijver.
‘Oprecht, daar merk ik niks van. De HR-afdelingen denken met elkaar mee om mensen voor de zorg te behouden. Je moet ook niet bang zijn dat een werknemer zo af en toe wat anders gaat doen. Daardoor behoud je mensen misschien juist wel voor de zorg. Alle organisaties zijn ook met goed werkgeverschap bezig om mensen voor de eigen organisatie en voor de zorg te behouden. Maar dat alles alleen is niet genoeg. Het is echt een heel breed en complex vraagstuk.’
Je ziet de zorgvraag toenemen en het aantal werknemers in de zorg kan daar niet in mee. Wat moet er als eerste gebeuren?
‘We moeten eerst kijken naar de meest schaarse beroepen. En ik denk dat we welzijn veel meer moeten betrekken. Aan de voorkant welzijn- en zorgvragen vroegtijdig signaleren en op een andere manier oplossen dan via de reguliere zorg. Denk verder ook aan minder diplomagericht en meer skills-bekwaam sturen. Dan hoeft iemand niet eerst jaren een opleiding te volgen, maar kan men op een specifiek terrein veel eerder aan de slag. Ik hoop dat we daarbij wat experimenteerruimte van de overheid krijgen. Je merkt toch wel dat nu aan alle IZA en AZWA-gelden direct KPI’s worden gekoppeld om resultaten te laten zien. Terwijl soms in pilots juist blijkt of iets wel of niet werkt.’
Welke rol kan WGV zorg en welzijn spelen in dit hele vraagstuk?
‘WGV zorg en welzijn is een regionaal samenwerkingsverband (één van de twaalf in Nederland-red.) van werkgevers van ruim 190 zorg- en welzijnsorganisaties in Oost-Nederland. Samen met onze leden werken we aan arbeidsmarktvraagstukken en zetten we ons in voor een gezonde én toekomstbestendige arbeidsmarkt voor zorg en welzijn. We organiseren events, doen onderzoek en helpen organisaties om het vraagstuk aan te pakken. Dat doen we via de lijnen: regionaal en goed werkgeverschap, veranderkracht en anders werken, sociale en technologische innovaties en verbinden van formele en informele zorg. En voor Salland United doen we de coördinatie rondom gemeenschappelijke vraagstukken over de transitie van arbeid. Overall helpen we een beweging in gang te zetten in Overijssel en noordwest Gelderland. Een beweging waarbij zorgorganisaties, welzijnsorganisaties maar ook de maatschappij zich samen inzetten om de goede zorg voor Nederland te behouden.’
Somber over de vooruitzichten of hoopvol?
‘Het is een enorme uitdaging die voor ons ligt. Maar ik heb ook vertrouwen dat we het kunnen. Leiders, HR, opleiders, bestuurders…. Ze zijn allemaal betrokken en snappen dat er iets moet gebeuren. Alleen willen we de urgentie nog wel eens verliezen in de waan van de dag. En dat is ook begrijpelijk in alle hectiek. Tegelijkertijd gebeurt er ook al veel. Dat verdient lof. Ik droom van die mooie samenleving waarbij iedereen betrokken is. Dat we van een ik- naar een wij-cultuur gaan. Het kan. En daar is een transitie voor nodig.’
==
Meer weten over WGV zorg en welzijn? Kijk hier.
Het onderzoek van ABF Research lezen? Kijk hier.
Op zoek naar actuele data in onze regio’s? Kijk hier.